Archive for Tarjimalar

ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙ ҲИКМАТЛАРИ

ЖАЛОЛИДДИН РУМИЙ ҲИКМАТЛАРИ

Қумнинг бир заррасиман, аммо бепоён чўлнинг дардини ортмоқлаб юрибман.

Тупроқдан келдик, тупроққа кетармиз. Муҳими дунёда кирланмасликдир, кир юқтирмасликдир…

Агар тақдир этса Аллоҳ – қўл ҳам олиб келар, ел ҳам олиб келар, сел ҳам олиб келар. Гар тақдир этмаса Аллоҳ – қўл ҳам олиб кетар, ел ҳам олиб кетар, сел ҳам олиб кетар….

Ҳаққа етмоқ истасанг, кўнгилларни қозонмоқни маслак айлагин, бунинг учун саройларда мармар бўлма, бир тупроқ бўлгинки, бағрингда гуллар етишсин…

Унутма! Иймонда кетмоқ, жаннатга эришмоқ учун бир умр лозим, буларнинг баридан айрилмоқ, куфрда кетмоқ учун бир лаҳза кифоя.

Яхшилик изла, тўғрилик изла, гўзаллик изла, аммо айб излама.

Савдоси, сармояси, мол-дунёси кўп одамнинг имтиҳони ҳам оғир бўлур.

Ишқи улканнинг имтиҳони ҳам залворлидир.

Гўзаллигингга қувонма, уни бир сўгал буза олар, мол-мулкингга қувонма, уни бир офат олиб кетар. Роббингга қувон, у ҳаммасига кифоя этар…

Инсонларни китоб каби англанг. Муқовасига қараб алданманг, ичини ўқиб чиққачгина моҳиятини биларсиз…

Гиламни калтак билан қоқмоқ гиламга озор бермоқ учун эмас, гиламни покламоқ учундир. Аллоҳ сенга ташвиш берар экан, сени имтиҳон қилиб тозалар, чангу ғуборингни кетказар. Қайғурма…

Ақлим ҳар кун товба қилар. Нафсим ҳар кун товбамни бузар.
Иккисининг орасида қолган бир бечораман. Яхшиямки, Роббим, сенинг даргоҳинг бор…

Қоф тоғи қадар юксакжа бўлсанг-да, бир кафанга сиғар даражада кичиксан. Унутма, ҳар нарсанинг ҳисоби бор, қарзингни узгунинг қадар узилурсан…

Гул деганинг нима сенинг? Уч-тўрт тикон, бироз япроқ,
Недур сен севган бу ҳаёт? Уч-тўрт нафас, сўнгра тупроқ…

Ичингни ташингдан ҳам кўра кўпроқ покла, обод қил, чунки ташингни халқ (махлуқ) кўради, ичингга Аллоҳ (холиқ) кўради…

Жоҳил киши қараб туриб гулнинг гўзаллигини кўрмас, тиконларига тикилур.

Инсон бир дарё кабидир, сатҳи кўриниб туради, тубида не бўронлар қўпар, не пўртаналар тошар, сўзламас, жимгина оқар ва кетар…

Адолат недур? Гулни суғормоқдир.
Зулм недур? Тиконларни суғормоқдир.

Ҳаёт олганинг қадар нафасдир, ҳаёт қолганинг қадар қафасдир, ҳаёт толгунинг қадар ҳавасдир…

Робингга қараб: “Менинг буюк дардим бор” – дема, дардингга қараб: “Менинг буюк Роббим бор”, – дегин…

Гулнинг гўзаллиги – уруғининг поклигидан, инсоннинг гўзаллиги қалбининг поклигидандир

Ишқни бийрон сайраётган булбулдан эмас, сассиз-садосиз жон бераётган парвоналардан сўра

Миллиардлаб ерга бир-бир алоҳида ёғилаётган, бир-бирини туртмасдан ерга айрў тушаётган қор учқунлари охири охират бўлган дунё йўлларида миллиардлаб инсонлар бир-бирига зарар бермай, халақит қилмай яшашлари, ҳаракат қилишлари мумкинлигини англатади, ахир…

Баъзан масъумлигимизга фаришталар ҳавас қилади, баъзан жоҳиллигимиздан шайтон қочарга жой тополмайди… Дунёга келганимизнинг асосий ғояси – Аллоҳни танимоқ, иймон келтирмоқдир.

Ҳеч бир нарса кўрингани каби эмасдир, бугун сенга ҳаёт берган сув эртага сени чўктира олади ҳам.

Овозингни кўтарма, сўзингни юксалтир – япроқларни ёмғирлар ўстиради, гумбурлаган момоқалдироқлар эмас.

Одамлар сени ўз манфаатлари учун ҳаракат қилдиришни истайди, Аллоҳ эса сен ўз манфаатинг учун ҳаракат қилишингни истайди.

Тилингни тарбия қилишдан аввал дилингни тарбия қил. Чунки сўз тилга дилдан чиқиб келади.

Чумолиларнинг ғимирлашини биладиган, сасини ҳам эшитадиган Аллоҳ, қалбларимизнинг астойдил фарёдини эшитмайдими?! Албатта эшитади…

Карим БАҲРИЕВ таржималари

Эмили ДИКИНСОН

Эмили ДИКИНСОН
(1830—1886)

Эмили Дикинсон— америкалик шоира. У ҳаёти мобайнида ёзган, кейинчалик дафтарларидан топилган бир минг саккиз юз шеъридан ҳаётлигида саккизтагина шеърини эълон қилган. Шу эълон қилинган саккиз шеър ҳам ўша пайтда мавжуд шеърий меъёрларга солиш учун қаттиқ таҳрир этилган. Эмили Дикинсоннинг шеърлари давридаги шеърларга ўхшамаган, Уларнинг сатрлари қисқа, аксарияти номсиз, тиниш белгилари ноодатий, аксар сўзлар бош ҳарфларда ёзилган, ҳар қадамда тире қўйилганди. Аксарият шеърлар ҳаёт ва момот, ўлим ва абадият мавзусида эди… Умрининг деярли ҳаммасини ота уйида, хонанишинликда яшаб ўтди. Илк китоби дунёдан ўтганидан сўнг босилиб чиқди. Бугун Эмили Дикинсон америка ва жаҳон шеъриятининг буюк вакили саналади. У ватанида ва жаҳонда энг кўп ўқиладиган америкалик шоир ҳисобланади.
Америка адабиётининг маликаси ва фахри бўлган, бир умр кафан санаб “оқ кийинган аёл”, ўз шаҳрини то сўнги кунгача тарк этмаган “амхерт асираси” Эмили Дикинсон шеърияти — Яратганни кўкда ва заминда — ҳар гиёҳ ва гулда, булутда ва чумолида, асалари ва инсонда кашф этишдан иборатдир.

***

Қалб – ўз-ўзига хон,
Дўстдир – ҳокимдир,
Ҳам ғанимдан келган жосус – золимдир.
Қалбингга бировни киритма осон.

Ташқи хиёнатдан қўрқмасин ҳеч қалб;
Ишқ сизиб чиқади қалб чегасидан –
Қалбни ич-ичидан асрамоқ лозим,
Қалб қўрқиб туради ўз эгасидан… Davomi

Сара ТИСДЭЙЛ

Сара ТИСДЭЙЛ
(1884-1933)
Америкалик шоира. Нью-Йоркда яшаган, 1918 йилда «Love Songs» шеърий китоби учун Пулитцер мукофотига сазовор бўлган. 1933 йилда сўнгги шеърий тўплами «Ғалати ғалаба» (инглизча – “Strange Victory”) номи остида чоп этилган. Сара Тревор Тисдэйл 1884 йилда бой америкалик оилада туғилган. 1933 йилда ўз жонига қасд қилган. Унинг шеъриятига бокира тўкислик, аниқ мусиқийлик хосдир. Сара Тисдэйл шеъриятидаги фожиали мусиқавийликни муқобил таржима этиш имконсиз, таржима фақат тимсоллар ва мазмун-моҳиятни бера олади, холос.

ҚАРЗ

Мен сендан қарздорман, ёрим, билиб қўй,
Адоқсиз армоним, ҳасратим учун?!
Йўқ, сен юрагимга солганинг йўқ куй,
Сен мен-ла осмонга чиқмадинг учиб.

Лек мен сени дилдан севдим-ку, ахир,
Гарчанд ҳеч вақт мени сен севмадинг чин.
Мен сендан қарздорман, сен берган севги
Мени аршга олиб кетгани учун… Davomi

Эдна Сент-Винсент МИЛЛЕЙ

Эдна Сент-Винсент МИЛЛЕЙ
(1892–1950)
Эдна Миллей – америкалик шоира ва драматург, 1923 йилда Пулитцер мукофотини олган, XX аср АҚШ шеъриятининг энг машҳур шоираларидан бири. Шаклан мумтоз шеърларидаги чуқур ва жасур руҳ унинг фалсафий-ишқий лирикасини оламга машҳур қилди. У Роклендда (Мэн штатида) муаллим оиласида дунёга келган.
Эдна беш ёшидан шеър ёзган. 1912 йилда унинг “Renascence” шеъри «АҚШда йилнинг энг яхши шеъри” деб эътироф этилган. 1917 йилда Нью Йоркка келади ва илк шеърий китобини чоп этади. Ишқ, ҳирс, тан ва руҳ дихотомияси – унинг шеърларида асосий мавзулардир. Шакли классик, аммо мазмуни ўта замонавий бўлган бу шеърлар ҳақида бир мунаққид “у икки аср кесимида туради”, деганди, яъни шаклан – 19 асрда, мазмунан – 20 асрда бироз модернизм билан овунган китобхонлар бугунга келиб, яна Эдна Миллей сингари қалб шеърияти томон қайтмоқдалар.

ИЛОҲИЙ ДУНЁ

Илоҳим, мен сендан беркинолмайман!
Сенинг шамолларинг эсар аршингдан!
Туманларинг ёпар далаларингни,
Сенинг ўрмонинг бу – турар қаршимда.
Шу қадар турфаранг, рақс тушар соя,
Тубсизлик устида қора одамдай
Майдаланиб борар қадимий қоя. Davomi

АМЕРИКА ШЕЪРИЯТИ Дороти ПАРКЕР (1893-1967)

АМЕРИКА ШЕЪРИЯТИ
Дороти ПАРКЕР
(1893-1967)
Америкалик шоира, ёзувчи ва сценарийнавис. Инсон ҳақ-ҳуқуқларини ҳимоялаш ҳаракатларида иштирок этган. Фарзандсиз ўтган, қора танлилар ассоциацияси аъзолари томонидан дафн этилган. Истагига кўра, қабрига: “Менинг хокимни ҳам кечиринглар” деб ёзилган.

УМР АДОҒИДА…

Бир куни қарийман, сокинлашаман,
Адо бўлар шунда ҳирсу ҳаяжон -
Тўшакда ётарман хотирам билан,
Хотиржамлик ичра совуб борар жон.

Davomi

NOSIRLAR NAZMI. ERNEST HEMINGWAY

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Носирлар назми

Эрнест Миллер Ҳемингуэй машҳур Америка ёзувчиси ва журналистидир. Асарларининг лўнда ва тиниқ тили билан, таҳликали ҳаёти ва жасорати билан адиб ХХ аср адабиётида ўз мустаҳкам ўрнини эгаллаган. 1920 йилдан то 1950 йилгача бўлган ижоди дунёни ҳайратлантирган ва у 1954 йилда Нобел мукофотига сазовор бўлган. У ҳаётлигида еттита роман ва олтита ҳикоялар тўпламини чоп этган. Уч романи, тўртта қисқа ҳикоялар тўплами вафотидан кейин босилган.

Адиб 18 ёшидаёқ АҚШ армиясида имтиҳондан ўтган ва жанг майдонларида Халқаро Қизил Хоч таркибида жанг майдонларидаги фожиаларни кўрган. 1918 йил 8 июлда яраланган. Уруш кўрган авлодни у “йўқотилган авлод” деб атарди.

Буюк ёзувчи Ҳемингуэйнинг аввал шеър ёзганини кўпчилик билмайди. Унинг шеърларида ҳам насридаги мавзулар асарлар марказида туради – бу урушнинг маънисизлиги, инсон қадрининг фожиавий топталишлари, қўмондонларнинг хатоларига қурбон кетган оддий асарларнинг тақдири, хонашинликдан ториқиш ва саргузаштлар иштиёқи чизгиларидир Davomi

NOSIRLAR NAZMI. JEYMS JOYS

 

 

 

 

 

 

 

 

 

НОСИРЛАР НАЗМИ
Жеймс Жойс
(James Augustine Alosius Joyce, 1882 -1941)

Ирландиянинг Дублин шаҳрида туғилган, Дублин университетини тугатган. Ўн йил мобайнида Триеста ва Цюрихда тиллардан дарс берган. Сўнг қолган умрининг деярли асосий қисмини Парижда яшаб ўтказган. Парижни олмон қўшинлари босиб олгач, Швейцарига йўл олган ва у ерда вафот қилган. 1914 йилда “Дублинликлар” номли ҳикоялар китоби чоп этилган. “Қувғиндилар” пьесаси Мюнхенда (1918) ва Лондонда (1926) саҳналаштирилган. “Мусаввирнинг ёшликдаги сурати” қиссаси 1914-1915 йиллар мобайнида “Эготист” журналида чоп этилган. 1915 йилда Қироллик Бадиий Жамғармасининг грантига сазовор бўлган.
Жеймс Жойсни дунёга танитган машҳур асари шаклае инқилобий асар бўлган “Улисс” романи эди. Асарни ўшандаёқ Э.Хэмингуэй, Т.С.Элиот ва Арнольд Беккет юксак баҳолаган эдилар. Кафка, Пруст ва Жойсни ҳақли равишда “ХХ аср насрий адабиёт уммонининг учта кити” деб баҳолашганди.
Маълумки, Жеймс Жойс, аксарият ижодкорларда кузатилгани каби, бадиий ижодни шеър ёзишдан бошлаган ва унинг илк шеърий китоби “Яккахон мусиқа” аталган ва 1907 йилда чоп этилганди. Бугун биз сизнинг назарингизга буюк сўз санъаткорининг насри соясида қолиб кетган назмидан айрим намуналарини ҳавола этамиз. Davomi

AFRIKA SHOIRLARI SOCHMALARI

 

 

 

 

 

СОЧМАЛАР
АФРИКА
МАЛИ
ФИЛИ ДАБО СИССОКО
ХАРМАКХИ (СФИНКС)
Африка нафақат ўзининг ранг-баранглиги билан кишини ҳайратга солади, балким бу девқомат қитъа ўзининг ақл бовар қилмас сир-синоатлари билан ҳаммани маҳлиё этади.
Шимолда Ўрта ер денгизининг сокин тўлқинлари қитъани ювади. Жанубда — Бур бурни. Шарқда —Гвардафуй бурни, ундан нариси – Осиё. Ғарбда — Яшил бурни ўзга бир дунё билан чегарани белгилайди. Davomi

ARRIKA QIT’ASI SHERIYATI

 

 

 

 

 

 

ШЕЪРИЯТ
АФРИКА
ЖАЗОИР
Надия ГЕНДУЗ

Мен кўрдим тошларингни,
Қаро ерларингни кўрдим,
Ерга томган кўз ёшларингни,
Тоғларингни, воҳаларингни,
Қорларингни, баҳорларингни;
Мен кўрдим майса ниш уриб,
Бўлиқ бошоқларга айланганини,
Кўрдим ҳатто январда
Бодом гуллаб,
Яшамоққа шайланганини.
Кўрмасам бўларди, кўрдим-
Маҳбусхоналарнинг тиконли симларини Davomi

AFRIKA SHERIYATI HAQIDA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ЎЗЛИК ҲИМОЯСИГА ЧОҒЛАНГАН ШЕЪРИЯТ

Африка деганда дунёнинг бошқа ерларидаги аксарият омма шувиллаган билқиллама қумлар тўла саҳродаги туя минган фаллоҳларни, жазирама чангалзорларда яшайдиган одамхўр қабилаларни, суваракларни еб кун кўрадиган занжи болаларни, йиллаб ювинмаган ёввойиларни тасаввур қилади. Африкани кўпчилик жуда иссиқ бир саҳро деб билади. Ҳолбуки, бу жуда улкан континентдир. Унда абадий қор босган воҳалар ҳам, Калиманжара каби улкан чўққили тоғлар ҳам, Виктория сингарии курраи заминнинг улкан шаршалари ҳам бор. Бугун Африкада тараққий қилган давлатлар, шаҳарлар ҳам кўп.
Шу билан бирга бугунги Африкада ҳали-ҳануз қабилавий жанглар тинган эмас. Ирқий, диний, сепаратистик низолар ҳам давом этаётгани ойнаи жаҳон хабарларидан маълум. Жафокаш халқ, қон ва терга суғорилган замин… Турфаранг диёр, турли тиллар, турли маданиятлар, турли анъаналар, урф-одатлар кесишган ўлка. Davomi

YANGI TARJIMALAR. AVSTRALIYA SHOIRLARI

АВСТРАЛИЯ

Лес МАРРЕЙ

СУРАТ БИЧИМИДАГИ САТРЛАР

Тирикликнинг моҳияти

Ҳамма, тилдан бошқа ҳамма
яшаш моҳиятини англар.
Дарахтлар, сайёралар, дарёлар, вақт
бошқа нарсани билмаслар. Улар тасдиқлайдилар
буни, коинот сингари, ҳар лаҳза.
Ҳатто девона вужудим ҳам
қисман яшар, у
батамом яйраган бўларди,
агар ҳаракатчан ақлимнинг
бесавод эркинлиги бўлмаса эди. Davomi

YANGI TARJIMALAR. BULAT OKUDJAVA

 

 

 

 

 

 

 

 

 

БУЛАТ ОКУДЖАВА

АЛОМАТ

А. Жигулинга

Қузғун қарилласа – урушдан нишон,

элда бор шунақа аломат, ишонч.

 

Урушга сира йўл қўймаслик учун

бу қарға-қузғунни ўлдирмоқ керак.

Бу қарға-қузғунни ўлдирмоқ учун,

милтиқларни ўққа тўлдирмоқ керак.

 

Милтиқларга агар ўқлар жойланса,

топилар мерганлар, юраги чўғлар.

Шу тахлит ота-от ови бошланса,

нишонини топар отилган ўқлар.

 

Ўқнинг ҳеч кимсага ичи ачимас,

ўқ бориб бировга қадалса, шу бас,

дўстмисан, душманми – ўқлар сўрамас.

Ана шу оқибат, у ёғи – абас.

 

Ана шу оқибат, у ёғи – абас,

Ана шу оқибат – дўст ҳам, ёт ҳам йўқ.

Ҳамма ўлар, ҳануз қариллар қузғун:

уни отадиган бирор одам йўқ.

Davomi

ROMIZ RAVSHAN. SUT TISHINING OG’RIG’I. DOSTON.

 

 

СУТ ТИШИНИНГ ОҒРИҒИ

 

Достон

 

Фузулийга, яна болам Равшанга

 

Биринчи сентябрда, мактабда дарслар бошланганда мааълум бўлдики, тўртинчи синфнинг ҳамма ўқувчилари қимирлаб қолган сут тишларини бу ёз тушириб қайтибдилар. Ўша синфда фақат бир боланинг оғзида бир дона сут тиши қолган эдики, бу ҳам Самад эди. Самад оғзини очиб салом берган заҳоти ўқувчилар бу тишни кўрдилар, кулдилар.

 

Сўнгра қалин бир ипнинг бир учини Самаднинг тишига боғладилар, бир учини – синфхонанинг эшигига.

 

Ўша ёз қишлоққа шаҳардан янги муаллима келганди, жуда гўзал қиз эди, исми Чимноз эди. Биринчи дарс ана шу Чимноз муаллиманинг дарси эди ва, ўзингиз тушуниб етгандай, эшикни очиб Самаднинг тишини суғурган ҳам Чимноз муаллима бўлди.

 

Тўғриси, Самад қўрқоқ эмасди, аммо эшикнинг орқасидан Чимноз муаллима туфлисининг пошначалари тақиллаганда Самаднинг юраги жойидан қўзғолди, эшик тортилиб очилганда Самаднинг ўзи ҳам жойидан қўзғолди, ўқдай учиб Чимноз муаллиманинг қучоғига тушди. Самаднинг бўйи зўрға Чимноз муаллиманинг кўкрагидан келарди, шунинг учун Чимноз муаллиманинг юраги тўғри Самаднинг қулоғи остидан дукурлаб тепарди.

 

Самаднинг тишига боғланган ип ҳам узилганди, бир учи эшикда осилиб турарди. Ип узилганди, аммо узилган сут тиши ҳам Самаднинг оғзида эди.

 

Сўнгра Самад ўтиб жойига ўтирди; Чимноз муаллима дарсда нималарни ўтди, нима деди, Самад эшитмади – қулоғида фақат Чимноз муаллима юрагининг дукурлаши эшитиларди. Самад оқшом тўшакка кириб ётганида ҳам у юракнинг дукурлаши ҳали қулоғидан кетмаганди. Davomi